અષાઢી બીજે...
ઓઢો જામ અને હોથલ પદમણીના વિરહના દુહા
સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ કેટલોય ઇતિહાસ સંઘરીને બેઠો છે... કચ્છ અને સિંધની ઐતિહાસિક પ્રેમકથાના આ દુહાઓમાં અષાઢી મેઘની ગર્જનાઓ વચ્ચે પ્રિયતમ ઓઢા જામ વિના ટળવળતી હોથલ પદમણીની હૃદયદ્રાવક વિરહવેદના છલકાય છે.
સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ કેટલોય ઇતિહાસ સંઘરીને બેઠો છે... કચ્છ અને સિંધની ઐતિહાસિક પ્રેમકથાના આ દુહાઓમાં અષાઢી મેઘની ગર્જનાઓ વચ્ચે પ્રિયતમ ઓઢા જામ વિના ટળવળતી હોથલ પદમણીની હૃદયદ્રાવક વિરહવેદના છલકાય છે.
વિરહના દુહા
વર્ષાઋતુમાં ખીલેલી પ્રકૃતિ અને ટહુકતા મોરલા પણ પોતાના પ્રીતમ વગર કેવા અસહ્ય અને કઠોર લાગે છે, તેનો અદભુત ચિતાર આ તળપદી વાણીમાં આલેખાયો છે.
મારા રૂદા ને રાણો સાંભળે, આવી અષાઢી બીજ. ૦૧
આભે ધારાળા ઝીકિયા, વાદળ ચમકી વીજ.
મારા રૂદા ને રાણો સાંભળે, આવિ અષાઢી બીજ. ૦૨
મત લવ્ય મત લવ્ય મોરલા, લવતો આઘો જા.
એક તો ઓઢો અણોહરો, ઉપર તોજી ઘા. ૦૩
અસા ગીરીવર મોરલા, કંકણ પેટ ભરા.
અમાણી રૂત આવે ન બોલીયે, તો અમારા હૈડા ફાટમરા. ૦૪
દાડી ચડતી ડુંગરે, દલના કરીને દોર
ઝાડવે ઝાડવે જિંગોરતાં, કેતાક ઉડાડું મોર. ૦૫
સામી ધાર દિવા બળે, વીજળી ચમક ભળા
ઓઢો આજ અણોહરો, હોથલ ને ધરા. ૦૬
આવન પંખી ઉડીયા, નહીં સગડ નહીં પાર
હોથલ હાલી ભોંયરે, ઓઢો તો જુવાર. ૦૭
ગર મોરાં વન કુંજરા, આંબા ડાળ સુવા
સજણરો કવચન, જનમધર વિહરશે ભુવા. ૦૮
ખેરી બુરી ને બાવરી, ફૂલ કંઢા ને કખ
હોથલ હલી કછડે, જીતે માડુ સવાયા લાખ. ૦૯
કનડે મોતી નીપજે, કચ્છમેં થીયેતા મઠ
હોથલ જેડી પદમણી, કચ્છમેં નેણ ન દઠ. ૧૦
ગેલી મ થા ગેલડી, લાંબા ન બાંધ દોર
ગાળે ગાળે ગળકશે, તું કેતાક ઉડાડીશ મોર. ૧૧
ચિઠ્ઠીયું લખિયલ ચાર, હોથલ જે હથડે
ઓઢા વાંચી નિહાર, અસાંજો નેડો એતરો. ૧૨
ભૂંડું લાગે ભોંયરૂ, ધરતી ખાવા ધાય
ઓઢા વણનાં એકલા, કનડે કેમ રેવાય. ૧૩
દુહા...
કોટે મોર કણુક્યા, વાદળ ચમકી વીજ.મારા રૂદા ને રાણો સાંભળે, આવી અષાઢી બીજ. ૦૧
આભે ધારાળા ઝીકિયા, વાદળ ચમકી વીજ.
મારા રૂદા ને રાણો સાંભળે, આવિ અષાઢી બીજ. ૦૨
મત લવ્ય મત લવ્ય મોરલા, લવતો આઘો જા.
એક તો ઓઢો અણોહરો, ઉપર તોજી ઘા. ૦૩
અસા ગીરીવર મોરલા, કંકણ પેટ ભરા.
અમાણી રૂત આવે ન બોલીયે, તો અમારા હૈડા ફાટમરા. ૦૪
દાડી ચડતી ડુંગરે, દલના કરીને દોર
ઝાડવે ઝાડવે જિંગોરતાં, કેતાક ઉડાડું મોર. ૦૫
સામી ધાર દિવા બળે, વીજળી ચમક ભળા
ઓઢો આજ અણોહરો, હોથલ ને ધરા. ૦૬
આવન પંખી ઉડીયા, નહીં સગડ નહીં પાર
હોથલ હાલી ભોંયરે, ઓઢો તો જુવાર. ૦૭
ગર મોરાં વન કુંજરા, આંબા ડાળ સુવા
સજણરો કવચન, જનમધર વિહરશે ભુવા. ૦૮
ખેરી બુરી ને બાવરી, ફૂલ કંઢા ને કખ
હોથલ હલી કછડે, જીતે માડુ સવાયા લાખ. ૦૯
કનડે મોતી નીપજે, કચ્છમેં થીયેતા મઠ
હોથલ જેડી પદમણી, કચ્છમેં નેણ ન દઠ. ૧૦
ગેલી મ થા ગેલડી, લાંબા ન બાંધ દોર
ગાળે ગાળે ગળકશે, તું કેતાક ઉડાડીશ મોર. ૧૧
ચિઠ્ઠીયું લખિયલ ચાર, હોથલ જે હથડે
ઓઢા વાંચી નિહાર, અસાંજો નેડો એતરો. ૧૨
ભૂંડું લાગે ભોંયરૂ, ધરતી ખાવા ધાય
ઓઢા વણનાં એકલા, કનડે કેમ રેવાય. ૧૩
આંહી પ્રસ્તુત કરાયેલા આ સુંદર દુહાઓ કચ્છની પ્રખ્યાત અને ઐતિહાસિક પ્રેમકથા "ઓઢો જામ અને હોથલ પદમણી" ના અગાધ પ્રેમ અને જુદાઈની વેદનાને વર્ણવે છે! આ પંક્તિઓમાં હોથલ પદમણીના હૃદયનો સાચો ઝુરાપો અને ઓઢા વગરની તેની એકલતા ખૂબ જ હૃદયસ્પર્શી રીતે રજૂ થઈ છે.
આ દુહાઓ પાછળના અર્થ અતિ ગૂઢ અને માર્મિક છે. અષાઢી બીજના મોરલા ટહુક્તા ઓઢા જામને પોતાનું વતન સાંભરી આવે છે. ઓઢાને વિહવળ જોઈ હોથલ પદમણીના હૈયામાં ઉઠતી વ્યાકુળતા અને મનોવ્યથા આ દુહાઓમાં આબેહૂબ ઝીલાઈ છે. તે મોરલાને પણ ટહુકવાની ના પાડે છે, જેથી ઓઢાની વતન-ઝંખના વધુ ન વકરે! ખરેખર અદભૂત છે.
વરસાદી માહોલમાં ટહુકતા મોરલાઓ જાણે વિરહની આગમાં ઘી હોમવાનું કામ કરી રહ્યા હોય તેવો સ્પષ્ટ આભાસ આ દુહાઓ વાંચીને થાય છે. ડુંગરો પર બોલતા પક્ષીઓ અને પ્રકૃતિનું અફાટ સૌંદર્ય પણ પોતાના પ્રિયપાત્ર વગર સાવ "ઝેર" સમાન અને અસહ્ય લાગવા માંડે છે!
કચ્છ-સૌરાષ્ટ્ર જેવી ધીંગી ધરા પર રચાયેલા આ તળપદી લોકબોલીના દુહાઓ આપણા સમૃદ્ધ વારસાની એક અમૂલ્ય ધરોહર સમાન છે. આવી ઐતિહાસિક કથાઓને લોકહૈયે ધબકતી રાખવાનું અને ગાઈને સદીઓ સુધી જીવંત રાખવાના ભગીરથ કાર્યમાં "સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છના અનેક ચારણો, કવિઓ અને કલાકારો" નો બહુ મોટો ફાળો છે.
શબ્દોની આ ગૂંથણીમાં વિરહ, પ્રકૃતિ અને અખૂટ પ્રેમનો જે અદભુત સંગમ થયો છે, તે ખરેખર કોઈપણ સાહિત્યપ્રેમીનું હૃદય ભીંજવી દેવા માટે અકસીર છે!
✨ હરે કૃષ્ણ!
Thanks for visit this Post, Be sure to check out our homepage for the Latest Posts and Stay connected with us for more Posts.